Dit is de film die Martin Scorcese al twintig jaar wilde maken. Het kwam er alleen nooit van. Ondertussen maakte hij films als Taxi Driver, The Last Temptation Of Christ, Goodfellas en, het meest recent, Bringing Out The Dead. Stuk voor stuk fijnbesnaarde, kunstzinnige werkjes.

Not.

Het spijt me, maar ik vond Scorcese altijd een viespeuk. Hij lijkt me iemand die voor het doortrekken nog even uitgebreid in de pot loert. In Casino liet hij bijvoorbeeld zien hoe iemands hoofd in een staalpers wordt gestopt. De man was zowaar verbaasd toen een testpubliek kokhalzend de zaal uit stommelde! (Later beweerde hij echter dat het een afleidingsmanoevre voor de filmcensuur was, zodat minder erge gruweltaferelen bewaard konden blijven in ruil voor het opofferen van deze scène. Dat is moreel gezien nóg erger.)
Gelukkig is hij op zijn oude dag wat milder geworden. In Gangs Of New York zwenkt de camera meestal net op tijd weg als er een schedel wordt ingeslagen, een neger wordt gelynched of een mes in een of ander lichaamsdeel wordt gestoken. En hoewel een van de hoofdpersonen slager is (als hobby, overigens) zien we weliswaar een aantal uitgebeende varkenskarkassen maar blijft ons het daadwerkelijke slachten bespaard. Kortom, aan Marty heeft het deze keer niet gelegen.

Gangs Of New York speelt zich grotendeels af in 1862, met een korte terugblik naar 1846. New York zag er in die tijd uiteraard heel anders uit. De ergste buurt was Five Points, waar met name arme immigranten snel terechtkwamen. In Iederland was rond die tijd namelijk hongersnood en elke dag kwamen er wel schepen met gelukszoekers aan. Het was ook de tijd waarin Lincoln de slavernij afschafte en oorlog voerde met het Zuiden. Ook voor die strijd waren immigranten meer dan welkom. Kortom, daar moet wel een verhaal in zitten en er valt ook wat te leren, zou je zeggen. Geen wonder dat Scorcese stond te trappelen om deze film te maken. Toch? Blijf lezen...

In 1846 vindt er een veldslag plaats in Five Points. De bendes die de priester Vallon (Liam Neeson) steunen gaan op de vuist met het tuig wat Bill 'The Butcher' Cutting (Daniel Day-Lewis, vers terug van een stage als schoenmaker in Italië - geen grapje!) bij elkaar heeft geroepen en dat wordt een puinhoop. Bill Cutting weet Vallon aan het mes te rijgen, terwijl diens zoontjes staan te kijken. Een van hen, met de voor ons wat bizarre voornaam 'Amsterdam', komt daarna in een weeshuis terecht. Zestien jaar later keert hij terug naar Five Points.
Net als alle nieuwkomers heeft Amsterdam (ergens onder de modder en de vodden zit Leonardo DiCaprio) het moeilijk, maar na verloop van tijd wordt hij een vooraanstaand lid van de bende van Bill Cutting. En als kijker snap je vanaf het begin dat het deze knaap om wraak te doen is, al neemt hij er wel uitgebreid de tijd voor. Na twee uur dacht ik dat hij het zelf vergeten was!

De climax van de film speelt zich af tijdens de 'dienstplichtrellen' in New York: voor 300 dollar kon je de dienstplicht afkopen, maar in die tijd was dat voor vrijwel iedereen een onvoorstelbaar bedrag. Verder was er onvrede over het afschaffen van de slavernij en dat liep allemaal zo uit de hand dat de marine vanuit de haven New York ging beschieten. We zien het allemaal in detail gebeuren, inclusief als voorafje wat gesjoemel met stemmen van een gewetenloze politicus (gespeeld door Jim Broadbent, die een Oscar won voor het spelen van een milde oude man in Iris en nu met evenveel gemak een eersteklas slijmbal neerzet). Maar al die historische achtergrondinformatie is bijzaak: het gaat er overduidelijk om zoveel mogelijk te laten zien van de gewelddadige cultuur in Five Points, waar zelfs verse lijken nog geld waard waren. Trouwens, aan de overheid had je ook geen moer. De diverse politiekorpsen gingen geregeld met elkaar op de vuist, net als concurrerende brandweerkazernes. En als ze al kwamen, was het meer plunderen dan blussen. In Five Points kon je maar beter hopen dat niemand het merkte als je huis in de fik stond, zo erg was het daar!
Voor de verandering is die enorme wijk trouwens eens niet in de computer nagebouwd, maar gewoon op een filmset in Rome. Duizenden figuranten moesten daar dagelijks hun kleren door de modder halen en DiCaprio schijnt er iets teveel pasta gesnoept te hebben. Verder heeft hij zich zo ingeleefd in de rol dat hij zes maanden lang niet te hanteren was en zelfs met Daniel Day-Lewis op de vuist ging toen de camera's niet draaiden!

Een positief punt aan deze film is dat het verhaal prima te volgen is. Dat komt niet alleen omdat het in wezen erg simpel is, maar ook omdat Five Points bevolkt wordt door een aantal zeer kleurrijke (en geweldddadige) individuen. Er wordt goed geacteerd, al steelt Day-Lewis dankzij zijn rol met gemak de show. De enige (belangrijke) vrouwenrol is voor Cameron Diaz, als een zakkenrolster. En zij is er in feite ook alleen maar zodat Leo iets te zoenen heeft.

En dan nu de hamvraag: is het wat? Tsja... ik vind van niet. Het is geen waargebeurd verhaal en de historische achtergrond is maar bijzaak. Het is een onsmakelijke vertoning van waar de mens allemaal toe in staat is, wat sommigen overigens een goed onderwerp vinden om af en toe in films te laten zien. Ik heb mezelf ruim 2,5 uur af zitten vragen waarin Scorcese in vredesnaam 20 jaar lang op dit verhaal heeft zitten broeden. Toegewijde filmfans zullen er wel wat positieve kanten aan kunnen vinden, maar als ik eens denk aan mijn vrienden en familieleden, dan zit daar volgens mij niemand tussen die dit ook maar in de verste verte als entertainment zou kwalificeren. Maar hoe je het ook wendt of keert: dit blijft een indrukwekkende, goed gespeelde film, die in sommige opzichten zelfs leerzaam is en in elk geval voor Amerikanen een (zeldzame) gelegenheid biedt om eens op een andere manier naar de ontstaansgeschiedenis van hun eigen land te kijken. Ik neigde er daarom naar om een zeven te geven, maar uiteindelijk gaat het er toch om of dit voor mij en andere normale mensen leuk, leerzaam danwel boeiend is. En het antwoord is: bij lange na niet.

Score: 4/10
Martijn Warnas

PS Ik sta weer eens alleen in deze mening: IMDB gemiddelde 7,5 en Scorcese won hiervoor al een Golden Globe, een CFCA en een BFSC. Wat dat ook wezen mag. Fuck it, dit is gewoon een stomme film en daar blijf ik bij. Toevallig zag ik kort hierna een film over een bende-oorlog die tien keer beter was en hooguit 1% procent gekost heeft: City Of God. Speelt zich geheel af in de sloppenwijken van Rio de Janeiro, met een cast die grotendeels echt in een sloppenwijk woonde. Ik zou mijn geld daar aan uitgeven als ik u was.