Manufacturing Dissent

Michael Moore is mijn held. De man kan bij mij geen kwaad doen. Zijn films Sicko en Bowling For Columbine gaf ik een 9, voor Fahrenheit 9/11 had ik zelfs een 10 over. Ik heb boeken van hem gekocht, maar die kan ik haast niet lezen: na een paar hoofdstukken zit ik te trillen van woede en zou ik heel rechts Amerika het liefst laten vastbinden in een klaslokaal en iedereen dwingen zijn films en boeken uit het hoofd te leren. Zo, dat is er vast uit!

De makers van deze documentaire, twee Canadezen, waren oorspronkelijk ook fan van Michael. Ze wilden dan ook een positief verhaal brengen over de invloed die de films, de boeken en de speeches van deze man hebben. Tijdens hun research kwamen ze echter een aantal vreemde dingen tegen: feiten die niet klopten, bewijzen van manipulatie en het achterhouden van informatie door Moore (in zijn films) en mensen die met hem hadden samengewerkt en wel een paar kritiekpuntjes wisten te noemen. Hoe meer ze te weten kwamen, hoe minder enthousiast ze werden over Moore.

De documentaire kwam er alsnog, maar dan met een heel andere invalshoek: is Moore echt de held van links Amerika en het geweten van de natie of is hij alleen maar bezig om zichzelf rijk en beroemd te maken en zit hij er dan totaal niet mee om zich net zo hard van list en bedrog te bedienen als de mensen die hij aanvalt? Om de titel even te vertalen: produceert Michael onvrede?

Het resultaat is een vrij slap verhaal geworden met weliswaar een paar punten die terecht zijn en die ook voor mij de legende Moore van zijn voetstuk hebben gehaald, maar waarbij over andere zaken wel erg gezanikt wordt. Daarnaast denk ik, net als Moore: het doel heiligt de middelen. Naar een saaie, feitelijke documentaire kijken minder mensen dan naar een verhaal met wat ‘sjeu’. Want laten we eerlijk zijn, de gezondheidzorg in Amerika is een beschamende puinhoop, scholieren lopen er echt met wapens rond (en gebruiken ze) en de oorlog in Irak is uitgelokt onder valse voorwendselen. Dat zijn allemaal schandalige zaken en Moore heeft daar als geen ander de aandacht op gevestigd.

Akkoord, de man heeft wat nare kantjes. Hij kan slecht tegen kritiek, is niet in zijn eerste leugentje gestikt en hoewel hij graag mensen ter verantwoording roept met de camera erbij, is hij van die aanpak zelf niet erg gecharmeerd. Maar als ik dat allemaal zie denk ik toch: geef hem eens ongelijk… Waarom zou je iemand die bezig is met een documentaire over jouw fouten te woord staan? En waarom zou je ze niet lekker laten verwijderen als ze een speech van jou aan het filmen zijn? Omdat je niks te verbergen hebt? Fuck that, opzouten. Moore weet als geen ander hoe je een toespraak kunt verknippen, dus het begint ermee dat je je tegenstander niet aan beelden van die toespraak helpt.

Ik zag een klein maar aansprekend voorbeeld in de film, wat voor mij aangaf dat de makers eigenlijk niet meer objectief waren. Het is voorbij voor je er erg in hebt, maar de beheerder van de site moorewatch.com doet ook zijn zegje. Die man, Jim Kenefick is gewoon psychotisch. Hij heeft zijn leven gewijd aan het belasteren en beschimpen van Moore, die nota bene (let op, geweldige stunt) zelfs een donatie deed om moorewatch.com in de lucht te houden nadat Kenefick’s vrouw ziek werd en Kenefick (met dank aan het Amerikaanse verzekeringsstelsel) zelf 12.000 dollar op moest hoesten voor de behandeling. Wordt dat genoemd? Wordt die man kritisch bekeken? Welnee, Kenefick mag Moore ook even zwart maken en daar blijft het dan bij. Ik wil om 100 euro wedden dat de makers al snel door hadden dat deze man niet goed snik is, dus alleen het meest algemene commentaar hebben laten zitten.

Een ander aardig voorbeeld is het feit dat Moore oorspronkelijk de presidentskandidaat Ralph Nader steunde, maar later in de campagne overstapte naar John Kerry. Dan moet je wel even weten dat Nader niet echt een makkelijk mannetje is, weliswaar met een paar frisse plannen voor Amerika maar evenzogoed geestelijk net zo flexibel als een dubbelloops jachtgeweer. De man hielp zijn eigen campagne naar de donder en Moore dacht, terecht: ‘Zonde van mijn tijd, ik ben hier weg.’
In deze film wordt dat echter als verraad bestempeld. En ook de rest van de voorbeelden variëren qua overtuigingskracht van zwak (ruime aandacht voor een filmcriticus die ontdekte dat Moore niet van kritiek houdt) tot matig.

Fans van Moore moeten deze film niet overslaan, want blinde bewondering is ook niet goed. Moore zelf zal er vast ook wel een les voor de toekomst uit kunnen halen, want er komt een dag dat hij iets té creatief monteert of manipuleert om een (goed bedoeld) punt te onderstrepen en dan genadeloos op zijn bek gaat. Maar laat hem dat dan zelf doen. Daar is deze tweederangs documentaire echt niet voor nodig.