Op zaterdag 5 juni 1999 heb ik Star Wars: The Phantom Menace gezien. Gewoon, in Nederland. Achter mijn PC. Yep, die beruchte illegale kopie bestaat echt. Het zag eruit alsof ik door drie nylonkousen heen keek (eh... ik overval wel eens een bank... dat u niet denkt dat ik een nylonfetish heb ofzo) en het geluid was ook niet best, maar toch heb ik er genoeg van meegekregen om een bespreking te kunnen schrijven. Eigenlijk is maar één ding me ontgaan: het verhaal.

In de bioscoop was me dat echter vrijwel zeker ook gebeurd, want TPM zit zo tjokvol speciale effecten dat mijn aandacht vaak volledig werd afgeleid. Het is echt een achtbaanrit van een film, net zoals bijvoorbeeld The Fifth Element of Armageddon. Augenkitzel heet dat. Of Eye Candy, in goed Nederlands.
Volgens mij is er vrijwel geen scéne te vinden waar niet met behulp van computers aan gerommeld is. Vind ik wel een beetje flauw, overigens. Aan de ene kant is het adembenemend om een compleet digitaal leger over je scherm te zien marcheren, maar aan de andere kant is de charme van filmen toch ook dat je een maand lang op een of andere laagvlakte bivakkeert met duizend figuranten die geregeld door de hitte worden bevangen wegens hun bizarre kostuums. Dat was er bij TPM echt niet meer bij. Volgens mij hebben die acteurs voornamelijk blauwe schermen gezien en is Lucas daarna met een bende vormgevers en PC's aan de slag gegaan. Voor veel karakters zal het verschijnen van de merchandising-versie de eerste keer zijn dat er een tastbaar exemplaar van is, vermoed ik.

Het verhaal gaat als volgt, voor zover ik het tenminste kon volgen in panty-o-vision: De planeet Naboo heeft ruzie met de Trade Federation. Iets met belastingen, voor zover ik kan nagaan. De Trade Federation wordt gerund door de Nimodians en die zijn de schoothondjes van The Emperor.
Jedi Master Qui-Gon Jinn (Liam Neeson) en zijn leerling Obi Wan Kenobi (yep) worden er namens koningin Amidala op uit gestuurd om te onderhandelen, maar om een of andere reden gaat dat niet door en wordt het meteen al knokken. De Nimodians besluiten een invasieleger naar Naboo te sturen waarop de koningin aan haar kuierlatten trekt om te gaan klagen bij de Senaat. De Senaat is de algemene vergadering van de Republic, een soort Verenigde Naties. Nou ja, soort... eigenlijk precies zo: je hebt er geen barst aan want alles wordt net zo lang in een commissie besproken tot het te laat is.

Op weg naar de Senaat, gehuisvest op de planeet Coruscant, blijkt dat het ruimteschip waarmee Amidala en haar hofhouding (inclusief de beide Jedi) ontsnapt zijn dringend wat extra onderdelen nodig heeft, anders wordt het liften geblazen. Daarom wordt geland op de planeet Tatooine. Bij een louche onderdelenhandelaar ontmoet Qui-Gon Jinn de kleine Anakin, die later Darth Vader zal worden. Anakin is (dan nog) een bijzonder aardig jochie en helpt de Jedi met het winnen van de juiste onderdelen door deel te nemen in een race. Waarom hij later zo'n etterletter wordt zullen we in de volgende twee films wel te zien krijgen. Dat heeft geen haast.

We zijn er nog lang niet maar ik wil niet teveel verklappen. Eerlijk te zijn is het verhaal zo dun dat je het op een kam kunt leggen en er een liedje op kunt blazen, maar who cares. Als ik een goed verhaal wil zien huur ik Groundhog Day wel weer eens.

TPM was een langverwachte film. Zelfs de trailer was populair: Amerikaanse bioscoophouders merkten dat in de eerste weken dat die werd getoond bij andere films, een aanzienlijk deel van het publiek een kaartje kocht en na de Star Wars trailer weer weg ging! Zulke mafkezerij flikken zelfs Trekkies niet.
Zelf ben ik niet echt een SW-fan. Dat gedonder met die Ewoks de hele tijd... eerlijk gezegd ken ik alleen maar fragmenten van de trilogie. Alleen die Stormtroopers vond ik leuk, maar die komen in TPM helemaal niet voor. In hun plaats zijn er robot-soldaten die als kanonnenvoer dienen. Net als Stormtroopers kunnen ze nog geen olifant raken als ze op zijn rug zitten, maar ze zijn verder wel leuk. Alleen die stemmen kende ik ergens van: de Cyclons uit Battlestar Galactica om precies te zijn.

En had u al van Darth Maul gehoord? Vast wel. Zwart-rood geschminkte kop, hoorntjes... die ja. Een nieuw figuur. Bij de preview dacht ik al 'dat wordt niks' en ik heb gelijk gekregen. Hij is niet iemand waar je met een kop hete koffie tegenaan moet botsen, maar is toch meer een afgerichte Dobermann dan een persoonlijkheid. Okay, hij kan wel lekker met een lichtsabel overweg, maar vergeleken met Maul was (eh... wordt) Vader een echte kletskous. Gelukkig is zijn rol een stuk kleiner dan je zou denken. Het zou me ook niet verbazen als George over 20 jaar alsnog besluit die clownskop digitaal onderhanden te nemen. (Echt, dat 'digitaal oppoetsen'-truukje gaat hij nog wel een keer uithalen. Hoe verkoop ik twee keer dezelfde film aan mensen die 'm al jaren op videoband in de kast hebben liggen.)

Ik moet Jar Jar Binks ook nog even noemen, een 'Gungon' die er uitziet als een basketballer met het hoofd van een giraffe. Hij praat bijzonder raar en is duidelijk bedoeld als komische noot, maar sommigen vinden hem irritant. Daar kan ik in komen: hij is een lafbek, hij praat raar en hij draagt weinig bij aan het verhaal. Ach, je went er snel aan en als hij er niet was zou kleine Anakin waarschijnlijk het pispaaltje worden en dat verdient het jochie niet. Maar toch, als ik uit Jamaica zou komen deed ik Lucas een proces aan wegens smaad.

Tijd voor een cijfer: 8. Zo, da's duidelijk. Natuurlijk zijn de special effects geweldig, maar ze zijn niet uniek. De vormgeving is wel adembenemend, van de luchtopnames van Naboo tot de vechtrobots die aan komen rollen en zich dan uitvouwen tot stalen Samurai's. Maar toch, noem het kinderachtig, vind ik dat een film best een duidelijk en boeiend verhaal mag hebben. En daar was kennelijk geen tijd meer voor. TPM verzuipt in zijn eigen vormgeving en uiteindelijk laat het je koud wat er gebeurt met de karakters. De enige uitzondering is als Yoda even zijn gerimpelde smoeltje laat zien, al heeft hij dan de stem van een dronken Fozzie Bear. Doet me denken aan een leuk geintje: 'If the Force in Yoda so strong is, then why not construct a proper sentence can he?'

Ik ga The Phantom Menace zeker nog eens in de bioscoop bekijken en het zou best eens de eerste film kunnen worden die ik op video koop. Hij zit propvol met knappe details die je onmogelijk in één keer kunt zien. En misschien kom ik er dan achter waar die subtitel in vredesnaam op slaat.

Score: 8/10
Martijn Warnas

Aanvuling 21 juli 1999:

Ik heb TMP inmiddels de bioscoop bekeken, tijdens een vakantie in Londen. Ik hoop dat het zeer doet? Ik al twee keer, jullie nog niet? Het Verenigd Koninkrijk is echt Starwars-gek. Op elke straathoek is wel een winkel met SW-materiaal in de etalage, van supermarkt tot computerzaak en uiteraard boekhandels en cadeauwinkels. De supermarkten liggen vol met producten die versierd zijn met een Starwars figuur (hoewel het nog steeds dezelfde spullen zijn) en ook de TV-reclames zijn er op aangepast. Je wordt er doodziek van. Waar je ook kijkt grijnst die kop van Anakin je toe, met zijn racehelm op. De eerste keer was het al niet leuk maar na twee weken wil ik gaan gillen. Trouwens, Lucas was een beetje pissed-off omdat de critici zijn film niet universeel bejubelden. 'Er was zoveel mediahype dat de film wel moest tegenvallen,' was de strekking van zijn betoog. Ja sorry hoor George, maar daar heb je het ook zelf naar gemaakt met al je promotiedeals. Ik bedoel, de PC-spellen lagen al in de winkels toen de film nog uit moest komen! En dan overal die zakken chips met Obi-Wan erop...

Hoe dan ook, ik moet mijn verhaal hier en daar wat bijstellen. Beloofd is beloofd.

Ten eerste ziet het er allemaal echt briljant uit, al zie je met name bij Jar Jar af en toe dat hij uit de computer komt. Dan staan de anderen net even in de verkeerde richting te staren. Dat kan vast beter, maar ik kan me voorstellen dat de computertechnici na een paar uur zeiden: 'fuck it, deze scene duurt maar drie seconden en we moeten er nog zestienhonderd doen.' Het is overigens een bijzonder irritant karakter. De zwarte gemeenschap schijnt er ook niet blij mee te zijn maar aangezien Jar Jar geen drugdealer is en niemand uitmaakt voor motherfucker lijkt het mij eerder een stap voorwaarts. Trouwens, wie de schoen past...
Nee, de Jappen, DIE zouden boos moeten worden! De Nimodians lijken in alle opzichten op dit volk. Ze hebben zelfs geen neus.

Ten tweede blijkt er bij nader inzien toch een verhaal te zijn. Geen al te best verhaal, maar het is er wel degelijk. Nu heeft Lucas natuurlijk wat lijntjes uitgezet voor deel 2 en 3 dus ik wil daar niet al te moeilijk over doen. Trouwens, ik heb zelf al drie maanden writers block dus wie ben ik om George af te gaan zeiken? Er zitten ook wat grapjes in de film, maar wie daar om lacht heeft net cocaine gesnoven, dat kan niet anders.

Het cijfer blijft staan. Het kan me niet verdommen dat er zes miljoen plastic Jar Jars zijn te winnen: meer dan een 8 is het niet. Weet je wat me nu zo dwars zit? Al die computereffecten. D'r is toch geen lol meer aan om zo een film te maken? Natuurlijk is het leuk om C3PO 'in aanbouw' te laten zien, dus zonder zijn goudkleurige beplating: d'r hoeft nu geen vent meer in dat pak. Natuurlijk is het knap om slagveldscene's te maken waarin robotsoldaatjes op tienduizend ludieke manieren kapot gaan. Ik hoef echt niet terug naar de tijd van de kleipoppen. Maar afgezien van de optie om met duizenden vrouwen naar bed te gaan, hoef ik zo geen acteur meer te worden. Je staat de hele dag maar een beetje naar een blauw scherm te staren en je collega's staan op een zipdisk.

Nog een ding: wanneer gaan bioscopen digitale projectietechnieken gebruiken? Dat met die 26 beelden per seconden is toch niks meer. Je krijgt maar vlekken op de prints en als de camera snel beweegt wordt het beeld steevast wazig. Doodzonde. Maar misschien is dat wel opzet. Dan kan George nog wat Star Wars fotoboeken verkopen van fl 90,- per stuk. Ik zie hem er voor aan...

MW

PS ik weet nog steeds niet waar The Phantom Menace nou op slaat.