Bioloog Ethan Powell is niet wat je noemt een 'people-person'. Zijn gezin betekent niets voor hem. Als hij maar in de jungle rond kan hangen, is hij gelukkig. Op een dag trekt hij naar Rwanda om daar een groep gorilla's te gaan bekijken en dat is wel ongeveer het laatste wat het thuisfront van hem hoort.
Powell (Anthony Hopkins) doet erg zijn best om met de apen in contact te komen en als dat uiteindelijk lukt bevalt het zo goed dat hij bij de groep blijft. Dat is natuurlijk niet erg gezond en Powell verandert dan ook langzaamaan in een zonderling figuur.

Dan knuppelt hij drie Rwandezen dood. Zelfs in Afrika kun je dat niet zonder meer doen en Powell wordt dan ook naar Amerika gestuurd, waar een psychiater moet beoordelen of hij nog normaal genoeg is om terecht te kunnen staan. Powell zegt geen woord en gedraagt zich erg primair: om het minste of geringste wordt het vechten.

De jonge psychiater Dr. Theo Calder (Cuba Gooding Jr.) krijg de klus om Powell te beoordelen. Daar moet hij nogal wat offers voor brengen want Powell zit in de psychiatrische vleugel van een overvolle, onderbemande gevangenis. De directeur verwacht dan ook dat Calder ook een handje toesteekt bij het behandelen van de overige psychiatrische patienten en zoals je kunt verwachten is dat weer een kleurige collectie, die door de bewakers met iets te harde hand onder de duim worden gehouden.

Aanvankelijk doet Powell zijn bek niet open, maar uiteindelijk krijgt Calder hem toch aan de praat en vervolgens haalt de bioloog de opgelopen achterstand razendsnel in. Niet dat hij nu moppen vertelt: het is een en al gezemel over hoe dieren in het algemeen en apen in het bijzonder beter en leuker zijn dan wij mensen. Bovendien speelt hij een machtsspelletje met Calder, waarbij hij niet schuwt om geweld te gebruiken.

Wel, vanaf dit punt kunnen doorgewinterde filmfans wel raden wat er gebeurt: de twee mannen ontwikkelen een band, dan gebeurt er iets vervelend en Calder moet voor zijn patiënt in de bres springen.

De eerste drie kwartier van deze film zijn niet echt geweldig. Het karakter van Hopkins is nogal eendimensionaal en Calder is niet overdreven sympathiek. In feite zit je gewoon steeds op de volgende woedeuitbarsting te wachten. Verwacht daarbij overigens geen bloederige taferelen. Wat mij betreft is dat wel prettig, maar voor sommige mensen kan dat ook een tegenvaller zijn, maar je moet goed begrijpen dat Instinct een psychologische film is.
En dan opeens gebeurt het: de film sleept je mee. Powell en Calder krijgen wat extra dimensies en met name Hopkins zet 'm een tandje hoger en speelt zijn rol fantastisch. In de persmap staat dan: 'ach, ik kwam binnen en zei m'n tekst op'. Foei Hopkins, valse bescheidenheid is erger dan dubbele hoogmoed!
Opeens komen we te weten wat de reden is voor de drie moorden en dan verandert meteen je mening over de man, die tot dat moment gewoon een gewelddadige gek lijkt te zijn.
Ook krijg je gaandeweg bewondering voor Calder, die zich voortdurend blootstelt aan het onvoorspelbare en agressieve gedrag van deze man. De film is dan nog steeds niet 'leuk' (dus niet voorzien van gezellige ontploffingen, flitsende inbraakscene's of spannende auto-achtervolgingen) maar je moet wel een enorme droogstoppel zijn als je op dat moment nog een zakje popcorn gaat halen.

Kortom, mooie acteerprestaties in een sobere en zelfs sombere film, maar wel een met een goed verhaal, al komt het dan wat traag op gang. Niet bepaald een film waar je nu eens gezellig met een groep vrienden heen moet, maar zeker als hij op video uitkomt de moeite waard en voor wie geen zin heeft in ontploffingen en computergegenereerde speciale effecten is dit een goed alternatief.

Score: 8/10
Martijn Warnas