Sam is geestelijk gehandicapt. Het is hem niet direct aan te zien, maar zodra hij zijn mond opent merk je dat deze man ergens in zijn ontwikkeling stil is blijven staan. Volgens het verhaal heeft hij het niveau van een zevenjarige, maar dat mocht-ie willen. Als hij zo bijdehand was als de gemiddelde zevenjarige zou Sam (Sean Penn) zich volgens mij prima kunnen redden.
Nu gaat het evenzogoed ook best aardig met Sam: hij woont zelfstandig en werkt bij Starbucks, een keten van koffiehuizen waar je voor pakweg zes dollar terechtkunt voor een 'lattè decaff cinnamon frappucino'. Geen idee wat dat is, overigens. De dag dat ik een kop koffie van meer dan een tientje bestel heb ik officieel Alzheimer gekregen, maar Sam valt in zo'n omgeving eigenlijk helemaal niet op en bovendien hoeft hij de koffie alleen maar naar de tafels te brengen. Koffiemaken wordt hem nog niet toevertrouwd.

Sam heeft ook een vriendenclub, bestaande uit allerlei types waarbij de chromosomenindeling ook niet geheel volgens plan is gelopen, om het netjes te zeggen. Een vrolijke collectie kinloze halfdebielen is wat duidelijker, maar minder politiek correct. En ik sta er inmiddels toch om bekend dat ik wat dat betreft altijd probeer op zo min mogelijk tenen te trappen. Mij zul je het woord mongool niet ijdel horen gebruiken, tenzij Djengis Khan een bijrol speelt. Maar goed, samen met de andere X-men (subtiel... - Ed.) heeft Sam een aardig gevuld leventje. Woensdag videoavond, vrijdag hamburgers eten, dat werk.

Goedhartige Sam biedt op een dag een dakloze vrouw een overnachting in zijn appartementje aan. Dat loopt een beetje uit de hand, want negen maanden later wordt hij vader van een kerngezonde dochter. Helaas is de moeder niet van plan zich er verder mee te bemoeien want als ze samen het ziekenhuis uit komen verdwijnt ze meteen in de menigte, Sam achterlatend met het kind in zijn armen. En nu? De vriendenclub is van goede wil, maar dit is een clubje mensen wat er niet in slaagt om met vijf man genoeg denkvermogen te combineren om een welkomstboodschap op een antwoordapparaat in te spreken dus dat schiet niet echt op. Gelukkig is er een buurvrouw die Sam af en toe goede raad geeft, in de trant van: baby's moeten elke twee uur eten, ook 's nachts. En zo komt Sam er wel.

Na een paar jaar is Lucy (naar de Beatles-song Lucy In The Sky With Diamonds) veranderd in een blondharig, blauwogig dochtertje zoals je alleen maar in films ziet. Maar ja, op een bepaald moment gaat ze haar vader op geestelijk niveau inhalen. Ze stelt talloze vragen waarop Sam geen antwoord weet en dan komt de dag waarop Sam voor de zoveelste maal een sprookjesboek wil voorlezen en Lucy zelf zegt dat het verstandiger is om nu maar eens te gaan slapen...

Op dat moment gaat de kinderbescherming zich er mee bemoeien. Het wordt op school namelijk duidelijk dat Lucy niet van plan is om slimmer te worden dan haar vader en dus niet meer meedoet met de lessen. Nu kan geen zinnig mens er bezwaar tegen hebben als een alleenstaande, geestelijk gehandicapte vader van de overheid een handje toegestoken krijgt in de vorm van een voogd of iets dergelijks. Helaas gaat dat iets minder subtiel: Lucy wordt op haar zevende verjaardag meegenomen naar een opvanghuis, waar Sam haar twee keer per week twee uur onder toezicht mag bezoeken. Bovendien wordt er naar een pleeggezin gezocht.

Sam zou zijn zaak bij de rechter kunnen bepleiten, maar daar heeft hij wel een advocaat voor nodig en om de een of andere reden komt er geen gratis rechtshulp aan te pas. Daarom gaat Sam zelf op zoek en zo komt hij terecht bij Rita Harrison (Michelle Pfeiffer), een gehaaide advocate die na dertig seconden vaststelt dat deze man haar tarief nooit zal kunnen betalen. Omdat ze graag goede sier wil maken bij haar collega's, die haar als een gevoelloze geldwolf zien, neemt ze de zaak uiteindelijk toch aan. Vanaf dat moment moet ze dus proberen de rechter ervan te overtuigen dat deze zwakbegaafde man wel degelijk zijn eigen kind mag opvoeden. Dat wordt een taaie klus...

Het is echt onmogelijk deze film en de prestaties van Sean Penn te beschrijven zonder even in te gaan op Rain Man, de bekendste film met een geestelijk gehandicapte (Dustin Hoffman als de autistische Raymond) in de hoofdrol. Om de overeenkomsten meteen maar even te behandelen: Sam draagt dezelfde kleren, heeft ongeveer hetzelfde kapsel en zelfs vrijwel dezelfde motoriek. Het enige verschil is dat Sam geen autist is, maar juist iemand die vrij makkelijk contact legt. Als je van kwade wil bent (en dat ben ik niet hoor, althans niet nu) zou je kunnen zeggen dat Penn het karakter vrijwel geheel van Hoffman heeft overgenomen.
Toch is dat een beetje flauw: ik heb zelf weinig ervaring met geestelijk gehandicapten, afgezien van de Amsterdamse parkeerpolitie en een niet nader te noemen systeembeheerder die niet gelooft in 'firewalls' en virusbeschermers, maar ik geloof dat Penn en Hoffman allebei grondig hun huiswerk hebben gedaan en dezelfde dingen over deze mensen hebben geleerd. Wat niet wegneemt dat de styliste van deze film wat meer haar best had kunnen doen om Sam iets minder op de tweelingbroer van Rain Man te laten lijken.
Verder wil ik de acteerprestaties van Dakota Fanning (Sam's dochter Lucy) nog even roemen. Ze is door een gehaaide castingdirector natuurlijk uitgekozen vanwege die wijze blik in die mooie blauwe oogjes, maar ze speelt de rol van een kind dat slimmer is dan haar vader ongehoord goed. Je kunt in dit land bijna niet meer zeggen dat je een klein kind leuk vindt, maar laat ik dan zeggen dat ik, als ik ooit een dochter krijg, ze wat mij betreft op Lucy mag lijken. (Dat slimmer zijn dan haar vader zit er dan ook dik in... - Ed.)

Je zou denken dat dit een snotlappenrechtbankdrama is, waar alleen vrouwen die zin hebben om een potje te janken naar willen kijken. Dat valt echter erg mee. De zakdoeken blijven in de broekzak, maar verder is dit een bijzonder aardige film die ook wat stof tot nadenken geeft.

Score: 7,5/10
Martijn Warnas