Rwanda, wat was daar ook alweer mee... Vast iets met hongersnood. Nee? Negers met kapmessen dan? Ha, dat was het! In 1994 ontstond er een burgeroorlog in Rwanda, toen bijna een miljoen Tutsi's werden afgeslacht door de Hutu's. En het verschil tussen Hutu's en Tutsi's? Wel, Hutu's dragen stropdassen, Tutsi's dragen vlinderdasjes. Daar kun je het aan zien, zolang je ze tegenkomt bij de opera tenminste. Oh, en heel soms een beetje aan de kleur. Ik zag het in elk geval niet, hoewel ik de verschillende karakters verder prima uit elkaar kon houden.
De verschillen tussen deze twee 'stammen' zijn in het verleden uitgebuit door Belgische kolonisten. Was je een melkchocoladekleurige Tutsi, dan mocht je een beetje de baas spelen. Was je een tikkie donkerder, dan was je een Hutu en moest je vooral je bek houden. Verdeel en heers, zunne! Hier met die koffiebonen!
Geef mensen macht, vooral in landen waar de baksteen nog een relatief nieuw concept is, en ze gaan zich misdragen. De Tutsi's genoten van hun status en hebben daar in '94 dus een hele hoge prijs voor betaald. Deze film vertelt dat verhaal, maar zonder zich te verlustigen aan uitgebreide slachtpartijen.

Dit is het waargebeurde verhaal van hotelmanager Paul Rusesabagina, een Hutu die getrouwd was met een Tutsi. Paul (zeer overtuigend gespeeld door Don Cheadle, o.a. Ocean's Eleven en Twelve), werkt bij het exclusieve hotel Des Milles Collines, eigendom van de Belgische luchtvaartmaatschappij Sabena. Hij is ontzettend goed in zijn vak: Paul weet precies wie je moet omkopen om verse kreeft levend langs de douane te krijgen, hoe je aan Cubaanse sigaren komt en wanneer je een corrupte militair discreet een paar flessen drank mee moet geven. Zo gaat dat nu eenmaal in Rwanda en in een sterrenhotel kun je nu tenslotte niet uitsluitend cola serveren.

De Hutu-rebellen beginnen langzaam maar zeker aan hun offensief vanuit hun basis in Uganda. Opgezweept door de radiozender RTLM, waar in onverbloemde taal wordt opgeroepen tot een slachtpartij, trekken Hutu's door de straten om wraak te nemen voor de manier waarop ze jaren behandeld zijn. Er zijn wel wat soldaten van de VN, maar die kunnen weinig beginnen. Slechts dankzij de goede contacten van Paul met ene Generaal Bizimungu blijft Des Milles Collines zo lang mogelijk beschermd. Dagelijks staan er mensen voor de poort die een veilig heenkomen zoeken en Paul stuurt ze niet weg. De Belgische manager wordt weggeroepen en zo krijgt Paul van het hoofdkantoor in Brussel de leiding over het hotel, dat langzamerhand in een vluchtelingenkamp verandert. De situatie loopt echter steeds meer uit de hand en zelfs het leven van Paul's gezin loopt uiteindelijk gevaar. En ondertussen kijkt de rest van de wereld de andere kant uit. Er is slechts een handjevol VN-soldaten in het land maar die mogen en kunnen bijna niets doen. Hun bijna wanhopige commandant wordt gespeeld door Nick Nolte. Daarnaast heeft Joaquin Phoenix een kleine rol als journalist. Verder zitten er weinig blanken in deze film: die namen vrijwel allemaal de benen toen het uit de hand ging lopen.

Klinkt niet echt gezellig, he? Dat klopt ook wel, maar Hotel Rwanda kiest een geweldige invalshoek om het verhaal van deze oorlog te vertellen. Paul deelt geen enkele klap uit, heeft zelfs nergens een mes in zijn hand, maar weet met mooie woorden, het incasseren van vriendendiensten en de voorraden uit het hotel telkens weer te voorkomen dat mensen in handen van de rebellen vallen. Het geweld in beeld blijft redelijk beperkt, maar maakt evenzogoed genoeg indruk.

Wat moet je hier nu van vinden? Boos worden is een beetje laat, hopen dat de wereld hier iets van zal leren is een nogal naïef en denken dat de Tutsi's het kennelijk wel erg bont moeten hebben gemaakt om zoveel haat van de Hutu's over zich af te roepen is bijna onvermijdelijk. Ik kon daar dus niets mee, maar vast staat dat het verhaal van Paul bijzonder indrukwekkend is. Hij heeft door zijn optreden zeker 1268 mensen het leven gered. Dat is dus uiteindelijk een mooi verhaal, al valt het een beetje weg tegen ruim 900.000 doden die vielen buiten de poort van het hotel. Maar goed, zoiets geldt ook voor verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Het maakt die verhalen niet minder belangrijk en ze verdienen het dan ook om goed verteld te worden. Voor wie graag een etiket leest: de Afrikaanse Schindlers List, zo moet je het ongeveer zien.

Score: 8/10
Martijn Warnas

Voor het blad Cinemart mocht ik Terry George interviewen toen hij in Amsterdam was. Dat ging als volgt:

Hotel Rwanda is het waargebeurde verhaal van de genocide die zich in 1994 in Rwanda voltrok, waarbij hotelmanager Paul Rusesabagina meer dan 1200 Tutsi's én vreedzame Hutu's uit handen van de Hutu-rebellen wist te houden. Ondertussen keken VN-troepen machteloos toe, omdat de wereld Rwanda liet barsten. Ruim 900.000 Rwandezen kwamen om. Paul is overigens zelf Hutu, maar zijn vrouw is een Tutsi.
De film kreeg drie oscarnominaties: Terry George en Keir Pearson voor Beste Script, Don Cheadle voor beste Mannelijke Hoofdrol en Sophie Okonedo voor beste Vrouwelijke Bijrol als Pauls echtgenote.

Een gesprek met Terry George gaande houden is niet moeilijk. De Ierse regisseur, momenteel druk met de promotie van Hotel Rwanda, kruipt op zijn gemak in de comfortabele stoel in zijn hotelsuite en steekt van wal. Terwijl hij zachtjes maar geconcentreerd zijn verhaal doet zakt hij steeds meer onderuit en legt zijn benen uiteindelijk zelfs op de stoelleuning. Na een half uur ligt hij bijna horizontaal, maar zijn nieuwste film staat als een huis!

Toen ik Hotel Rwanda had gezien, heb ik via Internet wat meer opgezocht over het conflict in Rwanda. Was dat de bedoeling of had er bij nader inzien toch wat meer achtergrondinformatie in het verhaal gekund?

"Die interesse is mooi, maar ik ben al blij als mensen gewoon gaan kijken. Uiteindelijk is dit een film, amusement. Mijn definitie van amusement is alleen anders dan die van Hollywood. Ik wilde een échte man laten zien, die de kracht had om een held te worden. En iets leren van een film is ook nooit weg."

Drie Oscarnominaties zullen wel een hoop extra kijkers opleveren?

"Nou... nee! Wij hadden bijvoorbeeld een deal met Miramax dat, als we zelfs maar 1 Oscar wonnen, we in Amerika van 800 naar 1300 bioscopen zouden gaan. Maar ja, we wonnen niets en nu gaan we terug naar 600 zalen... Kijk, de helft van de Oscar-jury kijkt ook naar zaken als belichting en subtext en weet ik wat. Als dat geen sterk punt van je film is, ben die stemmen toch al kwijt. Maar inderdaad, de tekst 'Academy Award Nomination' doet wel iets voor de publiciteit."

Dus u had ook maar geen Oscar-speech voorbereid?

"Ja dat wel natuurlijk. Nou ja, speech... Don, Sophie en ik hadden afgeproken dat, wie er ook won, we Paul Rusesabagina op het podium zouden roepen."

Don Cheadle speelt fantastisch, maar er zijn voor de hoofdrol ook namen genoemd als Denzel Washington en Will Smith. Die hadden ongetwijfeld voor extra aandacht gezorgd, plus meer budget.

"Jawel, maar dat valt ook wel mee hoor. Will Smith kost, pakweg, vijftien miljoen. Dat komt dan bij je budget, maar verder krijg je niet zoveel extra. Hooguit extra opnametijd, dat wel. Maar ik ben heel erg blij met Don Cheadle. Die verdwijnt echt in die rol, die wordt Paul. Met Denzel en Will blijf je volgens mij toch eerst de ster zien en dan pas het karakter."

De film ziet er tamelijk Spartaans uit, wordt wel gezegd. Dat heeft u misschien ook die Oscars gekost: het leek soms meer op een documentaire.

"Tsja, zo gaat dat in Afrika. Het regende daar bijvoorbeeld heel vaak. Als het droog was, renden we naar buiten en pakten we zo snel mogelijk zo veel mogelijk shots. En als het regende, probeerden we de scènes te veranderen zodat het binnen speelde. Je hebt de tijd niet om shots nog eens uitgebreid over te doen, zoals je wel hebt in een studioset. En zoals ik al zei: er was niet zo veel tijd."

Nog veel smeergeld betaald?

"Dat viel wel mee. In Johannesburg, waar we veel hebben gedraaid, is dat niet echt meer aan de orde. Het blijft overigens wel een riskant gebied. We zijn bijvoorbeeld overvallen en zo 50.000 dollar kwijtgeraakt."

Hoe kwam dit verhaal tot stand?

"Ik kende het verhaal van Paul omdat ik bezig was met research voor een script over de oorlog in Sierra Leone. Keir Parson kwam toen bij me met een meer algemeen verhaal over Rwanda, waar ook dat hotel in voor kwam. Ik ben met Paul gaan praten en we hebben zijn verhaal als invalshoek genomen. We hebben hem er ook vanaf het begin bij betrokken, vrijwel vanaf de eerste opzet van het script. Paul is dolblij dat hij nu iets kan doen, bijvoorbeeld samen met Amnesty International aandacht vragen voor Darfur. Hij probeert nu in Zambia een bedrijfje te starten, want hij is slim genoeg om te zien dat al die aandacht toch maar tijdelijk is. Zolang die aandacht er is, kan hij iets betekenen en dat wil hij ook graag."

Voor mij was een sterk moment in de film het punt waarop Paul en een hotelmedewerker in een optocht van rebellen terecht komen en iemand de chauffeur herkent als Tutsi. Op dat moment wordt het gevaar voor het eerst heel concreet.

"Dat moment is verzonnen, maar het komt wel ergens vandaan. Ik was jaren geleden in Noord-Ierland in zo'n situatie, waar er een grote groep mensen op de been was en naar slachtoffers zocht. Toen moest ik me echt verstoppen in de auto. Zo'n menigte die bloed ruikt, dat is ook een simpele manier om met name een Amerikaans publiek te laten zien hoe ernstig de situatie is."

Nu mag Nederlands natuurlijk niks zeggen over het koloniaal verleden van een ander land, maar de Belgen komen er in uw film wel erg makkelijk van af. Zij hebben het verschil tussen Hutu's en Tutsi's min of meer voorbereid, door de ene groep de macht te geven over de andere groep.

"Nee, Nederland mag zeker niks zeggen. Al was het maar na Srebrenica, ook zo'n VN-fiasco. Maar ik was er toch al niet zo in geïnteresseerd om te laten zien wiens schuld het was. De camera blijft ook de hele tijd bij Paul, behalve als zijn vrouw met het konvooi vertrekt. Het is zijn verhaal, dus ik vond het weinig toevoegen om dan ook scènes te laten zien in de VN-veiligheidsraad of bij Buitenlandse Zaken of waar dan ook. Kijk, ik laat wel zien dat het Westen Rwanda de rug toe keert, maar vanuit Pauls perspectief. En hij ziet uiteindelijk die busjes met die blanken naar het vliegveld vertrekken, nietwaar?"
"Ik wilde ook geen politieke film maken, daar houdt het Amerikaanse publiek helemaal niet van. Iedereen heeft daar toch al een mening, daar doe je niks aan met een film. Kijk naar Fahrenheit 9/11. Michael Moore is een goede vriend van me, ik bewonder hem zeer, maar met al die stampij kreeg hij het toch niet voor elkaar de verkiezingen te beïnvloeden. Ik wilde gewoon dat verhaal vertellen en als het publiek, met name in Amerika, als Amerikanen daar de basis van oppikt ben ik al lang blij."

In de film doen een heleboel Rwandezen mee. Is het niet moeilijk om die mensen te vragen om die nachtmerrie nog eens na te spelen?

"Die mensen wonen min of meer in ballingschap in Zuid-Afrika. Daar hebben ze ook rottige baantjes, of zijn ze werkloos. Ze wilden dus graag meedoen, gewoon om wat te verdien. En natuurlijk werd het soms emotioneel, maar in Afrika gaat dat toch anders. Die mensen maken zoveel mee, die staan veel steviger in hun schoenen. Je klaagt daar niet zo snel. De komiek Chris Rock vatte dat mooi samen met een grapje: 'In Afrika is niemand allergisch voor koemelk'."

Lees (alsnog) mijn review.