Er was ooit ook een podcast. Klik hier

Smeer een bammetje en ga er even voor zitten, dit kon wel eens even gaan duren… Sterker nog, ik denk dat ik voor het eerst in ruim 550 besprekingen maar eens een inhoudsopgave ga maken!

1. Introductie van The Guide
2. Het verhaal van de film
3. Verschillen met het boek en oordeel over de film

Introductie van The Guide

The Hitchhikers Guide To The Galaxy, in het Nederlands wat krampachtig vertaald als het Transgalactisch Liftershandboek, is een bijzonder komisch science-fiction verhaal dat oorspronkelijk aan het eind van de jaren '70 werd geschreven als radiohoorspel en al snel werd uitgewerkt tot een boek. Uitspraken en grappen uit het verhaal zijn inmiddels diep verweven in de Britse cultuur en op vrijwel iedere pagina staan uitspraken die iedere lezer krampachtig probeert te onthouden in de hoop er ooit een keer de blits mee te kunnen maken. ("It must be Thursday. I never could get the hang of Thursdays.")
Het is het verhaal van de Britse vrijgezel Arthur Dent, die op een dag hoort dat zijn beste vriend Ford Prefect eigenlijk een buitenaards wezen is. Omdat de aarde op zeer korte termijn vernietigd zal worden, neemt Ford hem mee de ruimte in. Daarmee begint een serie waanzinnige en hilarische avonturen door tijd en ruimte, die Arthur grotendeels in zijn kamerjas en met slechts een oude handdoek zal beleven. The Guide is een handboek voor zulke ruimtereizigers, vergelijkbaar met een zeer gedetailleerde reisgids. Het boek staat vol nuttige en vaak ook humoristische feitjes en is Arthur's steun en toeverlaat. Ford Prefect is eigenlijk een correspondent voor The Guide, maar zijn uitgebreide reportage over de aarde is door de eindredacteur samengevat tot twee woorden: 'Mostly harmless.'

Dat deze film er eindelijk is gekomen, voelt ergens toch een beetje wrang. De auteur, Douglas Adams, stierf in 2001 aan een hartaanval. Hij was pas 49.
Adams schreef The Hitchhikers Guide, vanaf nu door mij afgekort tot de HHG2TG, al in 1978 als hoorspel voor de BBC en sindsdien heeft hij een hoop tijd verspild met allerlei vergaderingen en scripts om hier een film van gemaakt te krijgen. In die tijd had hij betere dingen kunnen doen, zoals schrijven. Adams was namelijk een van de grappigste auteurs ter wereld, zoals iedereen die het boek kent je zal kunnen vertellen. Overigens is The Guide wel in een groot aantal vormen beschikbaar, waaronder dus als boek, maar ook als computerspel (helaas slechts als tekst-avontuur voor een antiek spelletjes-systeem), als zesdeligeTV-serie en zoals gezegd als hoorspel.

Het complete verhaal van de avonturen van de Arthur Dent en zijn al dan niet buitenaardse vrienden beslaat vijf boeken, waarvan de HHG2TG het eerste deel is. De hoorspelen besloegen aanvankelijk de eerste drie delen maar de BBC heeft recent de vierde en vijfde serie opgenomen, grotendeels met de oorspronkelijke acteurs. Voor de film is vrijwel alles op zijn kop gezet, maar daarover straks meer.

Het verhaal van de film

Bij een boekverfilming heb je twee keuzes: of je kiest voor de Harry Potter-methode, waarbij vrijwel iedere seconde film overeenkomt met een paragraaf uit het boek, of je neemt een vrijere aanpak. Dat laatste valt bij echte fans meestal slecht: ze zijn immers fan van het boek, niet van de interpretatie van een of andere scenarist. Toch is dat eigenlijk de beste manier: niets is stommer dan naar een gloednieuwe film te kijken waarvan je al precies weet wat er komt! (Afgezien daarvan doet de TV-serie uit 1981 dit al. Die is overigens best het aanzien waard, met name als je van het kwaliteitsniveau van Dr. Who al stijl achterover sloeg...) Deze film is echter een goede mix van bekende personages, een of twee vrijwel letterlijk overgenomen dialogen om gezellig hardop mee te bulderen en verder een heleboel gloednieuw spul.

Het begin van de film is redelijk trouw aan het boek: Arthur Dent wordt op een dag wakker en ontdekt een ploeg bouwvakkers die van plan zijn om zijn huis te slopen voor de aanleg van een nieuwe weg. Net als hij zichzelf voor de bulldozer heeft geposteerd, komt zijn vriend Ford Prefect langs en doet de schokkende mededeling dat de aarde binnen een paar uur vernietigd zal worden. De Vogons, een nogal bureaucratisch ingesteld buitenaards ras, zijn namelijk precies hetzelfde van plan met de aarde als de bouwvakkers met Arthurs huis! Ford blijkt zelf ook een buitenaards wezen te zijn en regelt dat hij en Arthur stiekem aan boord kunnen glippen van een Vogon-schip.

De aarde wordt korte tijd later vernietigd, maar dan ontdekken de Vogons dat ze twee verstekelingen aan boord hebben. Ford en Arthur worden uit een luchtsluis gekieperd, maar door een ongelofelijk toeval pikt een computergestuurd ruimteschip ze net op tijd weer op. Dat schip is de Heart Of Gold en de aandrijving, The Infinite Probability Drive, is een systeem dat nu juist werkt op basis van ongelofelijk toevallige zaken. Daarom is het ook NIET toevallig dat de twee bestuurders van het schip goede bekenden zijn van Ford en Arthur. Zaphod Beeblebrox is niet alleen de president van het Heelal, maar tevens de neef van Ford. De mooie Trillian heet eigenlijk Tricia McMillan en een paar maanden geleden ontmoette Arthur haar op een feestje. Daar kwam een kerel op haar af met de flauwste versiertruuk ooit: 'Hoi, ik ben een buitenaards wezen. Wil je mijn ruimteschip zien?' Wel, dat was dus Zaphod en die loog (voor de verandering) eens niet. Tricia ging met hem mee en overleefde dus, net als Arthur, de vernietiging van de aarde.

Zaphod is op zoek naar het antwoord op de ultieme vraag: "Wat is de betekenis van het leven, het universum en alles?" Eigenlijk zeg ik dat verkeerd, want het antwoord is al bekend: 42. Dat sluit niet helemaal aan op de vraag en dat komt omdat de vraag eigenlijk niet goed geformuleerd is. Zaphod is dus eigenlijk op zoek naar de ultieme vraag en daarvoor wil hij naar de mythische planeet Magrathea. Die reis gaat niet helemaal volgens plan en brengt Arthur, Ford, Zaphod en Trillian onder andere naar de thuisplaneet van de Vogons en naar de planeet van de computer Deep Thought, die het briljante antwoord '42' bedacht op een slecht geformuleerde vraag. Verder ontmoeten ze Marvin de Paranoïde Androïde en Slartibartfast, de man die een prijs won voor zijn ontwerp van de Noorse fjorden.

Verschillen met het boek

Kenners hebben al lang gemerkt dat hier een paar dingen niet 'kloppen': Dat bezoek aan de Vogon-planeet is helemaal nieuw, net als de ontmoeting met Deep Thought. Verder zijn er twee gloednieuwe karakters bedacht: ene Questular Rontok is de vrouwelijke vice-president van het Heelal en probeert samen met de Vogons om Zaphod te vinden. En dan duikt ook nog opeens John Malkovich op als Humma Kavula, de man die tijdens de presidentsverkiezingen Zaphod's tegenkandidaat was en nog steeds boos is dat zijn lastercampagne 'Stem Niet Op Stomkop' niet heeft gewerkt. We horen ook over een nieuw wapen, het Point Of View gun: daarmee kun je op mensen schieten en hen zo laten voelen wat jouw problemen zijn. Humma wil dat wapen hebben en dat wordt dus een speciale klus voor Zaphod, Ford en Arthur. Tenminste, als ze Trillian nog terug willen zien...

Veel geliefde en klassieke fragmenten zijn gelukkig bewaard gebleven, al moest de film natuurlijk keuzes maken. De interne monoloog van de walvis die opeens tot leven komt boven een planeet en slechts een heel korte tijd heeft om tot zelfbewustzijn te komen voor hij te pletter stort is bijvoorbeeld geheel aanwezig, maar als Ford zijn vriend Arthur voor de bulldozer weg wil halen hoef je niet te rekenen op de briljante dialoog met de opzichter (die in het boek uiteindelijk tijdelijk Arthur's plekje voor de bulldozer inneemt omdat het immers niet zo veel uitmaakt WIE er ligt, als er maar IEMAND ligt zodat Arthur net zo goed even naar de kroeg kan...) Hier neemt Ford gewoon een karretje bier mee om de bouwvakkers af te leiden. Tja, dat werkt natuurlijk ook.

Hoewel ik dus niet moeilijk wil doen over het feit dat het boek niet slaafs gevolgd wordt, moet ik toch zeggen dat ik de nieuw bedachte stukjes niet hilarisch vond. Het ziet er allemaal prachtig uit hoor, maar het heeft niet dat hilarisch en bizarre dat alleen Adams kon bedenken. Daarnaast is er tussen Arthur en Trillian nu een misselijkmakende aarzelende romance gaande, om maar niet te spreken van het ronduit idiote happy end. Een oersterk punt is overigens het bezoek aan Magrathea, met Bill Nighy als een hele aardige Slartibartfast en adembenemende speciale effecten die precies laten zien hoe je nu precies een planeet maakt. Het was dan ook precies die scene die mij opeens deed beseffen dat de rést van de film eigenlijk ook zo goed had moeten zijn. Had kúnnen zijn, ook. Helaas zijn voor een aantal rollen, met name Arthur en Zaphod, acteurs gekozen die hun uiterste best doen maar die hier gewoon net niet de juiste man in het juiste pak waren. Er staan trouwens aardig wat pluspunten tegenover, zoals het feit dat de kreet 'So Long And Thanks For All The Fish' nu een uitgebreid lied is geworden en de leuke visuele stijl van de Guide zelf. Daarnaast barst deze film van de bekende namen, zoals Stephen Fry als de stem van The Guide, Alan Rickman als Marvin en Helen Mirren als Deep Thought. (Had je nooit gedacht zeker, dat die ook een vrouwenstem kon hebben? Sexist!)

De HHG2TG verdient lof voor het feit dat een heleboel problemen van een boekverfilming, met name dit boek, bijzonder elegant zijn opgelost en er ook nog eens voor een eigen aanpak is gekozen. Daarnaast is het nieuwe materiaal best aardig, eerlijk is braaf. Ik weet zeker dat Adams er zelf hartelijk om had kunnen lachen en hier erg tevreden mee zou zijn geweest. Tegelijkertijd mis je als fan dan toch zijn hand in het project: Adams had nu eenmaal een uniek soort humor en dat was toch dé aantrekkingskracht van zijn verhalen. Niet voor niets circuleren er op internet een paar honderd (!) leuke citaten uit zijn pen. ('The ships hung in the sky in much the same way that bricks don't.')
Te veel dingen komen echter niet lekker op gang of krijgen te weinig aandacht, puur omdat deze film als een op zichzelf staand verhaal is opgebouwd en er nu eenmaal te veel aan de hand is om dat in 'slechts' 110 minuten te proppen. Die hele Zaphod Beeblebrox bijvoorbeeld, is zelf al een film waard. Als je zijn verhaal echter niet kent, blijft het karakter niet meer dan een doorsnee psychopaat. Ik kan me zelfs voorstellen dat er mensen zijn die na het zien van deze film denken dat het boek ze niet zoveel te bieden heeft, 'omdat ze nu eenmaal niet zo gek zijn op science fiction.' Die mensen maken dan een ongelofelijke fout: deze film is desnoods nog wel te missen, net als de TV-serie, het hoorspel en deze review. Maar doe je jezelf een groot plezier: ga niet dood voor je het boek gelezen hebt. Dat zou zo zonde zijn...

Score: 7,5/10
Martijn Warnas