Het zal mijn vaste lezers misschien niet verbazen dat ik een voorstander ben van de doodstraf, maar ik heb geloof ik nooit eerder gemeld dat ik die straf ook zou willen laten gelden voor mensen die van openbare toiletten een zooitje maken. (Op plassen zonder handen wassen moet overigens een fikse lijfstraf komen, maar dat laat ik hier verder buiten beschouwing.) Onder de beroepsgroepen waar ik mijn hoed voor afneem vallen dus niet alleen de nogal voor de hand liggende maar eerbiedwaardige verpleegkundigen en brandweerlieden (op smerissen ben ik niet zo dol), maar zeker ook de schoonmakers. Ik geef meteen toe dat het vaak de mensen zijn die misschien iets meer tijd aan hun huiswerk hadden kunnen besteden, maar niemand droomt ooit vanaf zijn jeugd van dat werk en met name de zwaksten uit de samenleving komen meestal niet verder dan professioneel stofzuigen. Dat is geen moeilijk werk, maar als je het acht uur per dag (of erger, per nacht) doet mag daar best een normaal salaris tegenover staan.

In Nederland zullen er ongetwijfeld ook misstanden zijn op dat gebied, maar in Amerika is alles altijd erger. Bread en Roses volgt het verhaal van de Mexicaanse Maya, die illegaal de grens oversteekt en daar net als haar zus Rosa als schoonmaakster aan de slag gaat. Helaas kan ze, omdat ze geen verblijfsvergunning heeft, alleen terecht bij schoonmaakbedrijf Angel: daar doen ze niet zo moeilijk. Dat heeft verder ook zijn nadelen: aan verzekeringen, pensioenpremie of vrije dagen doet Angel ook niet en wie het woord 'vakbond' in de mond neemt of gewoon eens vijf minuten te laat komt, kan meteen zijn dweil weer inleveren.
Rosa en haar collega's, die elke nacht een kantoorgebouw schoonmaken, hebben zich daar al bij neergelegd. Dat doet Maya ook, totdat ze opeens Sam Shapiro ontmoet terwijl hij op de vlucht is voor de beveiligingsdienst. Sam werkt voor 'Justice for Janitors', een organisatie die als een soort vakbond voor schoonmaakpersoneel wil dienen. Hij probeert Maya en zijn collega's te motiveren om in verzet te gaan tegen de beroerde arbeidsomstandigheden (of beter gezegd arbeidsvoorwaarden - het is nu ook weer niet zo dat kinderen van drie de mijnen in worden gestuurd), zodat Angel zich netter gaat gedragen. Maya heeft daar wel oren naar, maar de meesten van haar collega's willen het risico gewoon niet lopen. Voor hen staat te veel op het spel.

Films over mensen die in armoede leven kunnen meestal twee kanten op: of je wordt er zelf ongelofelijk depressief van, of de film druipt van de valse romantiek. Bread and Roses doet geen van beiden: hoewel dit bepaald geen komedie is, zijn er genoeg luchtige momenten. Regisseur Ken Loach heeft een aantal mensen gecast die weinig tot geen toneelervaring hebben, maar wel veel van de materie weten: Justice for Janitors bestaat echt en de assistente van Sam wordt gespeeld een door dame die dat werk (ook tussen de opnames door) echt deed. Verschillende collega's van Maya en Rosa hebben tientallen jaren als schoonmaker gewerkt, en niet omdat ze als acteur niet aan de bak kwamen. Alleen voor de wat grotere rollen nam Loach beroepsacteurs, hoewel hoofdrolspeelster Pilar Padilla voor de opnames begonnen geen woord Engels sprak. Toch kreeg ze de rol, omdat ze bij de casting in Mexico was ingehuurd als 'sparring partner' voor de auditerende acteurs en uiteindelijk duidelijk werd dat zij de rol het beste speelde. Dat is een goede keuze geweest, want ze speelt heel erg overtuigend. Met een iets andere cameravoering zou je trouwens van veel scènes zo geloven dat het uit een documentaire komt.

Hoewel een film met zo'n sociale boodschap vast niet ieders koppie thee is en het achterliggende verhaal bloedserieus wordt genomen, is dit toch geen 'zware' film geworden. In feite is de boodschap in deze vorm voor veel mensen toegankelijk gemaakt. Voor Amerika lijkt me dat relevanter dan voor Nederland, al kan het ook hier geen kwaad als sommige mensen iets meer respect krijgen voor de schoonmaker.

(Ik heb geen idee waar dit vandaan komt. Hij heeft in 1989 voor het laatst een kopje afgewassen. - Ed.)

Score: 7,5/10
Martijn Warnas