Als ik nog op school zat en een werkstuk moest maken, deed ik dat over Bamboozled. Daar zit zeker een pagina of veertig materiaal in. Helaas is dit geen werkstuk (het is niet eens voor een cijfer: ik krijg mijn centen toch wel) dus ik moet het kort houden.

Het concept laat zich vrij simpel vertellen: Pierre Delacroix, een zwarte TV-producent, is zijn baan en zijn baas zo zat dat hij na een discussie over kleurlingen besluit om een TV-show te bedenken die wel zo ondubbelzinnig racistisch is dat hij binnen no-time ontslagen zal worden. Zelf ontslag nemen is namelijk geen optie.
In zijn show treden zwarte artiesten op met nog zwartere make-up, zogenaamde 'blackface'. (Veel blanke entertainers deden zich daarmee vroeger voor als neger, omdat men die grappig vond.) Ze vertellen moppen, zingen liedjes en dansen er op los in de meest bizarre uitdossingen, in een verwijzing naar de manier waarop zwarten honderd jaar geleden in Amerika werden gezien. Twee straatartiesten krijgen de hoofdrol in de show, die zich afspeelt in een pompoenveldje bij een katoenplantage en waarbij het thema bijvoorbeeld 'kippen stelen' is. Karakters uit de serie hebben namen als Sleep 'n eat, Lil' Nigger Jim en Jungle Bunny.

Helaas voor Pierre (gespeeld door Damon Wayans) zijn veel mensen bijzonder enthousiast over deze formule. Het TV-station koopt dertien afleveringen! Hoewel de zwarte gemeenschap de show als een klap in het gezicht ervaart en veel blanken ook niet weten wat ze hiervan moeten denken, krijgt het programma al snel een grote schare fans (van allerlei kleuren) en is het succes niet meer te stoppen. Pierre en zijn team gaan daarbij langzaam ten onder aan alle spanningen die dit oplevert, temeer daar Pierre het succes toch ook wel waardeert.

Regisseur Spike Lee probeert een bijzonder lastig onderwerp aan te snijden, namelijk het feit dat zwarten zelfs vandaag de dag nog hooguit als komische noot of als gangster op TV te zien zijn. Tenminste, zo ervaart hij dat. Als je met een turflijstje een maandje TV gaat kijken zal dat trouwens ook wel kloppen. Hij gebruikt echter wel een bijzonder ingewikkelde manier om dat aan ons duidelijk te maken. Bovendien is de 'Mantan Minstrel Show' eigenlijk best wel leuk: alles is zo overdreven dat het voor mij (als welwillende blanke, zogezegd) eigenlijk niets meer met racisme maar hooguit met satire te maken heeft. En dat zal wel niet de bedoeling zijn geweest.

Misschien moet ik een ander voorbeeld nemen: Pierre gaat 'Americana' sparen: spaarpotjes, poppen, keukenrekjes, dat werk. Hij verzamelt echter alleen voorwerpen die we nu als racistisch zouden aanwijzen. Zijn 'happy nigger bank' is bijvoorbeeld een spaarpot die een muntje inslikt, in de vorm van een groot kaal negerhoofd met dikke rode lippen. Het ding is zeker honderd jaar oud. Het is een symbolische aanklacht geworden tegen het racisme van honderd jaar geleden. Moet ik daar nu kwaad om worden? Moet ik me schamen? Mijn eerste reactie was van niet. Dergelijke voorwerpen heb je ook genoeg met blanke mensen. Ik word ook niet boos van pollepelhouder in de vorm van een dikke, blanke kok met een krulsnor. Maar toen bedacht ik een ander voorbeeld: een show over Hollanders, met een koor van klompendansende Frau Antjes, wekelijks nieuwe sketches over gierigheid en als hoofdpersonen twee mannen in een boerenkiel. Daar zou ik eigenlijk best kwaad over worden!

Kortom, ik heb nog genoeg om over na te denken de komende dagen. Spike Lee heeft dan wel een ingewikkelde vorm gebruikt om zijn idee over te brengen, maar dat heeft in elk geval als levensgroot voordeel dat dit geen zeurfilm wordt. Veel blanke Amerikanen hebben inmiddels toch stiekem het idee dat politieke correctheid op terreur begint te lijken en dat zwarten bij het minste of geringste 'help, ik word gediscrimineerd!' roepen. Of dat echt zo is doet er niet toe: het gevoel leeft. Met deze film wordt in elk geval een andere vorm van discussie mogelijk en dat kan alleen maar goed zijn voor alle partijen.

Bamboozled is dus geen al te zwaarmoedige film, al wordt het einde onverwachts redelijk hard als een van de acteurs wordt ontvoerd door zwarte actievoerders. Evenzogoed is dit een absolute aanrader, al zou ik iedereen willen aanraden even te wachten met boos worden tot de film is bezonken. Er zit veel meer in dan je denkt.

Score: 9/10
Martijn Warnas