Tsja, die tweede wereldoorlog. Je raakt er niet over uitgepraat. En terecht, want zulke dingen moet je niet vergeten. Evenzogoed word ik af en toe niet goed van films waarin de gruwelen van de oorlog zo uitgebreid worden getoond dat al het andere er bij verbleekt. Dat is bijvoorbeeld de invalshoek van The Pianist, waarbij je onder meer moet toezien hoe een oude man in een rolstoel van het balkon gelazerd wordt.
Kijk, natuurlijk moet je ook laten zien dat oorlog iets anders is dan moppentappend door de loopgraven schuifelen en af en toe heldhaftig een Duitse patrouille overvallen, maar er is nog wel meer te vertellen over de oorlogsperiode dan dat er razzia's waren. Amen is een film die dat begrijpt.

Kurt Gerstein is wetenschapper. Zijn specialiteit is het bestrijden van bacteriën en ongedierte. In 1936 is hij in dienst van het Duitse leger en houdt zich daar bezig met het ontsmetten van barakken en het zuiveren van drinkwater. Nuttig werk, zou je zeggen.
Hitler is op dat moment al bezig met het uitwerken van zijn plannen om de Joden uit te roeien. Bij wijze van opwarmertje wordt een groep geestelijk gehandicapten daarom vergast in een sanatorium. De familie krijgt vervolgens te horen dat hun kinderen gestorven zijn aan een longontsteking. Een van die gehandicapten is een nichtje van Gerstein, die op dat moment niks van Hitlers plannen weet.
Als de Nazi's op basis van dit experiment concluderen dat op het gebied van vergassen te weinig specialistische kennis voorhanden is, halen ze Gerstein er bij. Zonder hem precies te vertellen wat de bedoeling is, vragen ze hem om tips bij het zo efficiënt mogelijk 'ontsmetten' van een ruimte. Nou, dat weet Gerstein wel. Zijn kennis komt goed van pas, totdat Gerstein op een dag door een kijkgat van een echte gaskamer 'mag' kijken en zich realiseert wat de Nazi's, waar hij dus zelf bij hoort, aan het doen zijn met het Joodse volk.

Nu is Kurt Gerstein een fatsoenlijke kerel en tevens een diep gelovig man. Hij trekt ogenblikkelijk aan de bel bij zijn kerkleiders, om hen te vragen de wereld te vertellen wat de Nazi's aan het doen zijn. Hij trekt zelfs bij de Zweedse ambassade aan de bel. Iedereen heeft echter zijn eigen redenen om niet te helpen. Kurt is zelf Protestants, maar als hij in die hoek geen gehoor krijgt probeert hij het bij de Katholieke kerk. Ook daar lijkt iedereen doof, behalve de jonge Italiaanse priester Ricardo Fontano. Hij heeft contacten bij het Vaticaan en gaat Gerstein helpen om zijn verhaal aan de Paus in eigen persoon te vertellen, in de hoop dat deze zo snel mogelijk aan de bel trekt. Ondertussen moet Gerstein natuurlijk voorkomen dat hij zelf voor het executiepeloton terecht komt, wat er op neer komt dat hij door moet gaan met zijn gruwelijke werk: het leveren van de blauwzuurkristallen en het beruchte Zyklon-B voor de gaskamers.
Hij vertraagt de boel zo goed hij kan, maar hij mag natuurlijk niet teveel opvallen. En ondertussen brengt zijn zoontje vrolijk de Hitlergroet en krijgt zijn dochter sommetjes als: 'Hoeveel arbeiderswoningen kun je bouwen voor de prijs van een gekkenhuis?' Kurt gruwt er van, maar als hij niet getuigt komt niemand het te weten. En dan krijgt hij ook nog eens een complimentje van Himmler...

Kurt Gerstein is geen fictief karakter. Twintig jaar na de oorlog werd zijn verhaal bekend, en werd de man wiens naam op alle Zyklon-B leveringsbonnen stond postuum gerehabiliteerd. Zijn verhaal zou een verplicht onderdeel moeten zijn van elke geschiedenisles, niet omdat hij nu zoveel heeft bereikt maar meer omdat hij het tenminste heeft geprobeerd en om de rol van de kerk wat betreft de Jodenvervolging nog eens duidelijk te maken.
Hoewel de film geregeld onheilspellende treinwagons en rokende schoorstenen in concentratiekampen laat zien, blijven echt gruwelijke beelden ons bespaard. Dat maakt de film echter geen moment minder indrukwekkend of geloofwaardig. Amen is niet bepaald geschikt voor een gezellig avondje uit, maar evenzogoed is dit een film die staat als een huis.

Score: 8/10
Martijn Warnas